Van inox dùng cho hệ thống nước cấp khu sản xuất thực phẩm khô cần lưu ý gì?

Van inox dùng cho hệ thống nước cấp khu sản xuất thực phẩm khô cần được chọn theo yêu cầu vệ sinh, chất lượng nước, độ ẩm trong khu sản xuất, cặn bột, hóa chất vệ sinh, vật liệu inox, gioăng làm kín, kiểu van và vị trí lắp đặt. Đây là hệ thống thường gặp trong nhà máy sản xuất bột gia vị, ngũ cốc, bánh kẹo khô, mì khô, trà, cà phê rang xay, hạt dinh dưỡng, thực phẩm sấy, đồ ăn liền và các dây chuyền đóng gói thực phẩm khô.

Tham khảo thêm tại van inox ↗ để xem các dòng van inox công nghiệp, van bi inox, van bướm inox, van 1 chiều inox, y lọc inox, van vi sinh inox và phụ kiện inox dùng cho hệ thống nước sạch, nước rửa thiết bị, nước nóng, vệ sinh cuối ca và đường ống thực phẩm.

Trong khu sản xuất thực phẩm khô, nước thường không xuất hiện nhiều như khu đồ uống hoặc thực phẩm lỏng, nhưng vẫn rất quan trọng ở các điểm rửa nguyên liệu, rửa dụng cụ, vệ sinh thiết bị, rửa sàn, cấp nước cho bồn pha phụ gia, tuyến nước nóng hoặc khu vệ sinh cuối ca. Nếu chọn van không phù hợp, hệ thống dễ rò nước, gây ẩm khu sản xuất, bám bột, khó vệ sinh và ảnh hưởng đến môi trường bảo quản thực phẩm khô.

Hệ thống nước cấp khu sản xuất thực phẩm khô có đặc điểm gì?

Hệ thống nước cấp trong khu sản xuất thực phẩm khô thường gồm nguồn nước sạch, bồn chứa, bơm cấp, đường ống cấp đến khu rửa dụng cụ, khu rửa nguyên liệu, khu vệ sinh thiết bị, khu pha phụ gia, khu rửa sàn và một số điểm cấp nước nóng. Một số nhà máy có thêm nước RO hoặc nước tráng cuối nếu sản phẩm có yêu cầu vệ sinh cao.

Đặc điểm khác biệt của khu thực phẩm khô là cần kiểm soát độ ẩm. Chỉ một điểm van rò nhỏ, đường ống đọng nước hoặc xả nước không đúng vị trí cũng có thể làm khu vực sản xuất bị ẩm, bột vón, nguyên liệu hút ẩm hoặc nền xưởng khó khô sau vệ sinh.

Ngoài ra, khu vực này thường có nhiều bụi bột, tinh bột, đường, muối, gia vị, hạt vụn và bao bì. Các chất này dễ bám quanh thân van, tay gạt, ren nối và khu vực sàn dưới van. Vì vậy, van inox cần bền, kín, dễ lau rửa bên ngoài và bố trí sao cho không tạo điểm ẩm kéo dài.

Nên dùng van inox công nghiệp hay van inox vi sinh?

Với tuyến nước rửa sàn, nước vệ sinh bên ngoài thiết bị, nước cấp phụ trợ hoặc các nhánh không tiếp xúc trực tiếp với nguyên liệu, có thể dùng van inox công nghiệp. Các dòng van bi inox, van bướm inox, van 1 chiều inox và y lọc inox đáp ứng tốt nếu chọn đúng vật liệu, áp lực và gioăng.

Với tuyến nước sạch cấp vào khu rửa nguyên liệu, nước tráng dụng cụ, nước RO, nước pha phụ gia, nước cấp gần sản phẩm hoặc hệ cần tháo vệ sinh định kỳ, nên cân nhắc van inox vi sinh. Dòng van này có bề mặt trong nhẵn hơn, dễ vệ sinh hơn và phù hợp hơn với khu sản xuất thực phẩm.

Không nhất thiết toàn bộ hệ thống nước trong nhà máy thực phẩm khô đều phải dùng van vi sinh. Cách chọn hợp lý là phân tuyến rõ: tuyến phụ trợ dùng van inox công nghiệp chất lượng tốt, tuyến nước sạch gần sản phẩm dùng inox 316L, kết nối clamp hoặc hàn vi sinh nếu yêu cầu vệ sinh cao.

Nên chọn inox 304, 316 hay 316L?

Inox 304 phù hợp với nước sạch thông thường, nước rửa sàn, nước vệ sinh phụ trợ, điểm khóa nhánh và các vị trí ít tiếp xúc hóa chất mạnh. Đây là lựa chọn phổ biến vì bền, dễ lắp và chi phí hợp lý.

Inox 316 phù hợp hơn với khu vực có nước nóng, hóa chất vệ sinh, clo, muối, môi trường ẩm hoặc vị trí khó thay thế. Trong sản xuất thực phẩm khô, các khu có muối, gia vị, bột nêm, nước rửa thiết bị hoặc chất sát khuẩn nên cân nhắc inox 316.

Inox 316L nên ưu tiên cho tuyến nước sạch gần sản phẩm, nước RO, nước tráng cuối, khu pha phụ gia, khu rửa dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm hoặc hệ vi sinh. Nếu đường ống có kết nối hàn, inox 316L cũng phù hợp hơn để hạn chế rủi ro ăn mòn tại vùng hàn.

Chọn loại van inox theo từng vị trí sử dụng

Van bi inox phù hợp với nhánh cấp nước nhỏ, điểm khóa trước bồn rửa, trước vòi xịt, trước thiết bị, điểm xả cuối tuyến và các vị trí cần đóng mở nhanh. Đây là loại van rất phù hợp với khu thực phẩm khô vì thao tác nhanh, kín tốt và dễ cô lập từng nhánh.

Van bướm inox phù hợp với tuyến cấp chính DN lớn, đầu ra bồn chứa, đường ống sau bơm hoặc tuyến cấp cho nhiều khu vực cùng lúc. Với đường ống lớn, van bướm gọn và dễ vận hành hơn van bi kích thước lớn.

Van 1 chiều inox nên lắp sau bơm, sau bồn cao hoặc trên tuyến có nguy cơ nước hồi. Van này giúp bảo vệ bơm, giữ áp ổn định và hạn chế nước từ khu rửa hồi ngược về tuyến sạch.

Y lọc inox nên bố trí trước đầu phun, vòi xịt áp lực, van điện từ, thiết bị đo hoặc máy rửa tự động. Nếu nước có cặn nhỏ, đầu phun rất dễ nghẹt và làm quá trình vệ sinh không đều.

Van vi sinh inox nên dùng tại tuyến nước sạch, nước RO, khu pha phụ gia, khu rửa dụng cụ tiếp xúc thực phẩm hoặc đoạn cần tháo vệ sinh định kỳ.

Bảng gợi ý chọn van inox cho khu sản xuất thực phẩm khô

Cần kiểm soát rò nước vì thực phẩm khô rất nhạy với ẩm

Với khu sản xuất thực phẩm khô, rò nước là vấn đề nghiêm trọng hơn nhiều người nghĩ. Một điểm rò nhỏ ở van có thể làm nền luôn ẩm, bột hút nước, bao bì mềm, nguyên liệu vón cục hoặc khu vực sản xuất khó kiểm soát vệ sinh.

Vì vậy, van inox cần có độ kín tốt, gioăng phù hợp và được lắp ở vị trí dễ quan sát. Không nên đặt van ở sau máy, dưới gầm băng tải hoặc sát khu vực chứa nguyên liệu khô nếu khó kiểm tra rò rỉ.

Các điểm nối ren, mặt bích, clamp và trục van cần được kiểm tra định kỳ. Nếu thấy rỉ nước, đọng giọt hoặc bám bột ướt quanh van, nên xử lý sớm thay vì chờ đến khi hỏng nặng.

Gioăng và seat cần phù hợp với nước nóng và hóa chất vệ sinh

Trong khu thực phẩm khô, nước vệ sinh có thể là nước sạch, nước nóng, nước pha chất tẩy rửa hoặc nước sát khuẩn. Vì vậy, gioăng và seat không được chọn tùy tiện.

PTFE thường dùng cho van bi inox, có độ kín tốt và phù hợp với nhiều hệ nước sạch, nước nóng nhẹ hoặc hóa chất vệ sinh mức vừa. EPDM phù hợp với nước sạch, nước nóng và nhiều hệ thực phẩm. Silicone có thể dùng trong một số tuyến vi sinh cần vệ sinh cao. FKM chỉ nên dùng khi điều kiện hóa chất, dầu hoặc nhiệt độ phù hợp.

Nếu dùng hóa chất vệ sinh có clo, kiềm, axit nhẹ hoặc chất sát khuẩn, cần kiểm tra khả năng tương thích của gioăng. Thân van inox tốt nhưng gioăng sai vật liệu vẫn có thể rò, phồng, chai hoặc nứt sau một thời gian sử dụng.

Y lọc inox giúp bảo vệ đầu phun và van điện từ

Trong khu sản xuất thực phẩm khô, hệ rửa thiết bị, rửa sàn hoặc rửa dụng cụ có thể dùng đầu phun nhỏ và van điện từ. Các thiết bị này dễ bị nghẹt nếu nước có cặn, mạt ống hoặc tạp chất.

Y lọc inox nên được lắp trước đầu phun, vòi xịt áp lực, van điện từ, bơm nhỏ và thiết bị đo. Việc này giúp giảm tình trạng phun yếu, phun lệch hoặc phải tháo đầu phun vệ sinh liên tục.

Khi lắp y lọc, cần chừa đủ không gian tháo lưới lọc. Nếu lọc đặt quá sát tường, sát sàn hoặc sát máy, đội vận hành sẽ khó vệ sinh định kỳ và lọc dễ bị bỏ quên.

Van 1 chiều inox giúp chống nước hồi về tuyến sạch

Khi hệ thống có nhiều nhánh cấp nước cho các khu rửa, áp lực có thể thay đổi liên tục. Nếu không có van 1 chiều ở vị trí cần thiết, nước từ tuyến sau có thể hồi ngược về bơm, bồn chứa hoặc cụm lọc phía trước.

Van 1 chiều inox nên được bố trí sau bơm, sau bồn cao hoặc tại các nhánh có nguy cơ nước hồi. Điều này đặc biệt quan trọng nếu hệ có tuyến nước nóng, nước hóa chất hoặc nhiều khu rửa dùng chung nguồn nước sạch.

Van 1 chiều cần lắp đúng chiều mũi tên trên thân van. Nên có van khóa đi kèm để khi cần kiểm tra hoặc thay van 1 chiều có thể cô lập nhanh.

Cần bố trí van khóa riêng cho từng khu vực

Khu sản xuất thực phẩm khô thường chia thành nhiều khu như xử lý nguyên liệu, trộn, sấy, nghiền, đóng gói, rửa dụng cụ, vệ sinh thiết bị và kho nguyên liệu. Mỗi khu dùng nước nên có van khóa riêng.

Nếu chỉ có một van khóa tổng, khi một bồn rửa, một vòi xịt hoặc một cụm đầu phun bị rò, toàn bộ hệ thống nước có thể phải dừng. Điều này làm chậm vệ sinh cuối ca và ảnh hưởng khu vực khác.

Van khóa từng khu nên đặt ở vị trí dễ thao tác, có nhãn rõ ràng và tránh đặt quá gần nguyên liệu khô, bao bì hoặc khu đóng gói nếu có nguy cơ rò nước.

Cần có điểm xả cuối tuyến và điểm thấp

Đường nước cấp khu thực phẩm khô nên có điểm xả tại điểm thấp, cuối tuyến hoặc cuối từng nhánh. Điểm xả giúp loại bỏ nước tồn, cặn và hỗ trợ làm khô đường ống sau khi vệ sinh.

Van bi inox full port thường phù hợp cho điểm xả vì mở nhanh, lưu lượng xả tốt và ít cản dòng. Với tuyến nước sạch hoặc tuyến vi sinh, có thể cân nhắc van bi vi sinh nếu yêu cầu vệ sinh cao hơn.

Nước xả cần được dẫn về rãnh thoát hoặc phễu thu phù hợp. Không nên để nước xả chảy tự do ra khu vực sản xuất khô, khu đóng gói hoặc nơi đặt bao bì vì dễ gây ẩm và mất vệ sinh.

Kiểu kết nối nên chọn theo yêu cầu vệ sinh và bảo trì

Kết nối ren phù hợp với tuyến phụ trợ, nhánh nhỏ, điểm xả hoặc khu vực không yêu cầu tháo vệ sinh thường xuyên. Kiểu kết nối này dễ lắp và dễ thay nhưng không tối ưu cho tuyến sạch cao.

Kết nối mặt bích phù hợp với tuyến chính, đường ống DN lớn, khu bơm hoặc đầu ra bồn chứa. Với môi trường ẩm, cần chọn gioăng mặt bích và vật liệu bulong phù hợp để tránh rò hoặc gỉ ngoài.

Kết nối clamp phù hợp với tuyến nước sạch, nước RO, nước tráng cuối, khu pha phụ gia hoặc khu cần tháo vệ sinh định kỳ. Clamp giúp tháo nhanh, thay gioăng nhanh và dễ kiểm tra bên trong van.

Kết nối hàn vi sinh phù hợp với tuyến cố định, ít tháo lắp và cần hạn chế điểm rò. Khi dùng hàn vi sinh, cần kiểm soát chất lượng mối hàn và vệ sinh bên trong đường ống sau thi công.

Cần tránh bố trí van làm bám bụi bột và khó vệ sinh

Khu sản xuất thực phẩm khô thường có bụi bột trong không khí. Nếu van đặt ở vị trí nhiều gờ, nhiều khe, quá sát tường hoặc quá sát nền, bột dễ bám quanh van và khó lau sạch.

Khi bột bám gặp nước rò hoặc hơi ẩm, khu vực quanh van có thể đóng cặn, vón lại và gây mất vệ sinh. Vì vậy, van nên đặt ở vị trí dễ quan sát, dễ lau chùi và có đủ không gian thao tác.

Với các khu trộn bột, nghiền, sấy và đóng gói, nên hạn chế đưa đường nước đi xuyên qua vùng khô nếu không cần thiết. Nếu bắt buộc phải đi qua, cần bố trí van khóa, máng hứng hoặc điểm xả thật hợp lý để giảm rủi ro nước rò.

Checklist trước khi chọn van inox cho khu thực phẩm khô

Những lỗi thường gặp khi chọn van cho khu thực phẩm khô

Lỗi đầu tiên là xem nhẹ nguy cơ rò nước. Trong khu thực phẩm khô, một điểm rò nhỏ cũng có thể làm nguyên liệu hút ẩm, bột vón cục và khu vực sản xuất khó giữ khô.

Lỗi thứ hai là không chia van khóa theo từng khu. Khi một nhánh rửa dụng cụ hoặc đầu phun bị rò, toàn bộ hệ thống nước phải dừng để sửa.

Lỗi thứ ba là không lắp y lọc trước đầu phun hoặc van điện từ. Cặn nhỏ có thể làm nghẹt đầu phun, giảm hiệu quả vệ sinh và làm tăng thời gian bảo trì.

Lỗi thứ tư là dùng inox 304 cho toàn bộ hệ thống dù có nước nóng, hóa chất sát khuẩn, muối hoặc môi trường ẩm liên tục. Với các vị trí quan trọng, inox 316/316L thường phù hợp hơn.

Lỗi thứ năm là không có điểm xả cuối tuyến. Nước tồn và cặn trong đường ống có thể làm hệ khó sạch và tăng nguy cơ ẩm trong khu sản xuất.

Kết luận

Van inox dùng cho hệ thống nước cấp khu sản xuất thực phẩm khô cần được chọn theo yêu cầu vệ sinh, kiểm soát độ ẩm, nhiệt độ, hóa chất vệ sinh, cặn trong nước và từng vị trí lắp đặt. Với nhánh cấp nhỏ, điểm khóa trước bồn rửa, vòi xịt và điểm xả, van bi inox là lựa chọn phù hợp. Với tuyến chính DN lớn, có thể dùng van bướm inox. Sau bơm nên có van 1 chiều inox, còn trước đầu phun, van điện từ và thiết bị dễ nghẹt nên bố trí y lọc inox.

Về vật liệu, inox 304 phù hợp với nước sạch thông thường và tuyến phụ trợ. Inox 316 nên dùng cho nước nóng, hóa chất vệ sinh, clo, muối, khu ẩm hoặc vị trí khó thay thế. Inox 316L và van vi sinh nên ưu tiên cho tuyến nước sạch gần sản phẩm, nước RO, nước tráng cuối hoặc khu pha phụ gia cần vệ sinh cao.

Với các tuyến nước sạch, nước RO, khu pha phụ gia, khu rửa dụng cụ tiếp xúc thực phẩm hoặc những vị trí cần bề mặt nhẵn, dễ tháo vệ sinh và hạn chế bám cặn, bạn có thể tham khảo thêm nhóm Van vi sinh inox ↗ để chọn đúng loại van theo từng vị trí sử dụng.

Câu hỏi thường gặp