Van inox dùng cho hệ thống nước cấp khu rửa dao, thớt, dụng cụ sản xuất nên chọn thế nào?

Van inox dùng cho hệ thống nước cấp khu rửa dao, thớt, dụng cụ sản xuất cần được chọn theo yêu cầu vệ sinh, áp lực nước, tần suất rửa, nhiệt độ, hóa chất vệ sinh, vật liệu inox, gioăng làm kín, kiểu van và vị trí lắp đặt. Đây là khu vực thường gặp trong nhà máy thực phẩm, bếp trung tâm, khu sơ chế rau củ, thủy sản, thịt, đồ hộp, bánh kẹo, gia vị, nước chấm và các dây chuyền có dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm.

Tham khảo thêm tại van inox ↗ để xem các dòng van inox công nghiệp, van vi sinh inox, van bi inox, van bướm inox, van 1 chiều inox, y lọc inox và phụ kiện inox dùng cho hệ thống nước sạch, nước nóng, nước rửa dụng cụ, vệ sinh cuối ca và đường ống thực phẩm.

Trong khu rửa dao, thớt và dụng cụ sản xuất, nước không chỉ dùng để rửa bẩn thông thường. Nước còn liên quan trực tiếp đến vệ sinh dụng cụ trước khi quay lại dây chuyền. Vì vậy, van inox cần kín, bền, dễ thao tác, ít gỉ, dễ vệ sinh và không làm giảm chất lượng nước cấp vào khu rửa.

Hệ thống nước cấp khu rửa dao, thớt, dụng cụ có đặc điểm gì?

Hệ thống nước cấp khu rửa dụng cụ thường gồm tuyến nước sạch, nước nóng, nước rửa áp lực, bồn rửa, vòi xịt, đầu phun, bồn ngâm, khu tráng lại, khu sát khuẩn và điểm xả cuối tuyến. Một số nhà máy còn có nước RO, nước nóng pha hóa chất hoặc tuyến CIP cho dụng cụ đặc thù.

Đặc điểm của khu vực này là tần suất sử dụng cao, thường có nước bắn, hơi ẩm, cặn thực phẩm, dầu mỡ, tinh bột, muối, máu cá/thịt, hóa chất rửa và chất sát khuẩn. Van lắp ở đây nếu không phù hợp rất dễ bám bẩn bên ngoài, rò nước hoặc xuống cấp nhanh.

Với dao, thớt, khay, rổ, dụng cụ trộn, dụng cụ cắt và các chi tiết tiếp xúc sản phẩm, nước cấp cần ổn định, sạch và dễ kiểm soát. Do đó, không nên chọn van chỉ theo giá rẻ hoặc chỉ theo kích cỡ đường ống.

Nên dùng van inox công nghiệp hay van inox vi sinh?

Với tuyến nước rửa sàn, nước vệ sinh bên ngoài khu vực, nước cấp phụ trợ hoặc nhánh không liên quan trực tiếp đến dụng cụ tiếp xúc thực phẩm, có thể dùng van inox công nghiệp. Các dòng van bi inox, van bướm inox, van 1 chiều inox và y lọc inox có thể đáp ứng tốt nếu chọn đúng vật liệu, áp lực và gioăng.

Với tuyến nước sạch cấp vào bồn rửa dao thớt, khu tráng cuối, khu sát khuẩn, khu rửa dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm hoặc hệ có yêu cầu vệ sinh cao, nên ưu tiên van inox vi sinh. Dòng van này có bề mặt trong nhẵn hơn, dễ vệ sinh hơn và phù hợp hơn với khu thực phẩm.

Cách chọn hợp lý là phân tuyến rõ ràng. Tuyến phụ trợ dùng van inox công nghiệp chất lượng tốt. Tuyến nước sạch gần dụng cụ sản xuất nên dùng inox 316L, van vi sinh, kết nối clamp hoặc hàn vi sinh nếu yêu cầu vệ sinh cao.

Nên chọn inox 304, 316 hay 316L?

Inox 304 phù hợp với nước sạch thông thường, nước rửa dụng cụ phổ thông, tuyến rửa sàn, tuyến phụ trợ và các vị trí ít tiếp xúc hóa chất mạnh. Đây là lựa chọn phổ biến vì bền, dễ mua và chi phí hợp lý.

Inox 316 phù hợp hơn với khu vực có nước nóng, muối, clo, hóa chất vệ sinh, chất sát khuẩn, môi trường ẩm liên tục hoặc vị trí khó thay thế. Trong khu rửa dao thớt, inox 316 nên được cân nhắc cho tuyến nước nóng, khu thủy sản, khu thịt, khu rửa nhiều hóa chất và các điểm thường xuyên bị nước bắn.

Inox 316L nên ưu tiên cho tuyến nước sạch cuối, nước RO, khu rửa dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, hệ vi sinh hoặc các đoạn có kết nối hàn. Đây là lựa chọn phù hợp hơn khi cần vệ sinh cao và hạn chế rủi ro ăn mòn tại vùng hàn.

Chọn loại van inox theo từng vị trí sử dụng

Van bi inox phù hợp với nhánh cấp nước nhỏ, điểm khóa trước bồn rửa, trước vòi xịt, trước cụm đầu phun, điểm xả và các vị trí cần đóng mở nhanh. Van bi có độ kín tốt, thao tác đơn giản và dễ nhận biết trạng thái mở/đóng.

Van bướm inox phù hợp với tuyến cấp chính DN lớn, đường ống sau bồn chứa, sau bơm hoặc tuyến cấp cho nhiều khu rửa cùng lúc. Với đường ống lớn, van bướm gọn và dễ thao tác hơn van bi kích thước lớn.

Van 1 chiều inox nên lắp sau bơm, sau bồn cao hoặc trên tuyến có nguy cơ nước bẩn hồi ngược. Van này giúp bảo vệ bơm, giữ áp ổn định và hạn chế nước từ khu rửa hồi về tuyến sạch.

Y lọc inox nên bố trí trước đầu phun, vòi rửa áp lực, van điện từ, bơm nhỏ hoặc thiết bị dễ nghẹt. Khu rửa dụng cụ thường có cặn, nên việc bảo vệ đầu phun là rất cần thiết.

Van vi sinh inox nên dùng tại tuyến nước sạch cuối, nước RO, khu tráng lại dụng cụ, khu sát khuẩn, khu rửa dao thớt tiếp xúc trực tiếp thực phẩm hoặc hệ cần tháo vệ sinh định kỳ.

Bảng gợi ý chọn van inox cho khu rửa dao, thớt, dụng cụ

Cần chú ý nước nóng và hóa chất vệ sinh

Khu rửa dao, thớt và dụng cụ sản xuất thường dùng nước nóng hoặc dung dịch vệ sinh để làm sạch dầu mỡ, cặn thực phẩm và vi sinh bám trên dụng cụ. Vì vậy, van không chỉ cần chịu nước sạch thông thường mà còn phải phù hợp với nhiệt và hóa chất.

Nếu chọn gioăng không phù hợp, van có thể rò, chai cứng, phồng hoặc đóng không kín sau một thời gian. Với tuyến nước nóng hoặc nước pha hóa chất, nên kiểm tra rõ nhiệt độ, nồng độ, thời gian tiếp xúc và vật liệu làm kín.

Không nên chỉ chọn thân van inox rồi bỏ qua gioăng. Trong thực tế, nhiều lỗi rò van không đến từ thân van mà đến từ seat, gioăng trục, gioăng kết nối hoặc gioăng mặt bích.

Y lọc inox giúp bảo vệ vòi xịt và đầu phun rửa

Trong khu rửa dụng cụ, đầu phun và vòi xịt thường có lỗ nhỏ để tạo tia nước mạnh. Nếu nước có cặn, đầu phun dễ bị nghẹt, tia nước yếu, phun lệch hoặc rửa không đều.

Cặn có thể đến từ bồn chứa, đường ống cũ, mạt thi công, cặn khoáng, rỉ sét từ đoạn ống không inox hoặc tạp chất trong nước. Vì vậy, y lọc inox nên được lắp trước cụm đầu phun, trước vòi xịt áp lực, trước van điện từ và trước thiết bị rửa tự động.

Khi lắp y lọc, cần chừa đủ không gian tháo lưới lọc. Nếu lắp quá sát tường, sát bàn rửa hoặc sát nền, việc vệ sinh định kỳ sẽ khó và lọc dễ bị bỏ qua.

Van 1 chiều inox giúp chống nước hồi về tuyến sạch

Khu rửa dao thớt có thể có nhiều nhánh nước, nhiều bồn rửa và nhiều điểm sử dụng cùng lúc. Khi áp lực thay đổi, nước từ tuyến sau có thể hồi ngược nếu không có van 1 chiều phù hợp.

Van 1 chiều inox nên được bố trí sau bơm, sau bồn cao hoặc tại vị trí cần chống nước hồi từ khu rửa về tuyến nước sạch. Điều này đặc biệt quan trọng nếu hệ có tuyến nước nóng, tuyến hóa chất hoặc nhiều cụm rửa đấu song song.

Khi lắp van 1 chiều, cần chú ý đúng chiều mũi tên trên thân van. Nên có van khóa đi kèm để khi cần kiểm tra, vệ sinh hoặc thay van 1 chiều có thể cô lập nhanh.

Cần bố trí van khóa riêng cho từng bồn rửa hoặc từng cụm dụng cụ

Khu rửa dụng cụ thường có nhiều bồn rửa, bồn ngâm, vòi xịt, bàn rửa và cụm tráng. Mỗi cụm nên có van khóa riêng để dễ cô lập khi sửa vòi, thay dây xịt, vệ sinh đầu phun hoặc bảo trì đường ống.

Nếu chỉ có một van khóa tổng, khi một vòi rửa hoặc một bồn rửa bị rò, cả khu rửa có thể phải dừng nước. Điều này ảnh hưởng đến vệ sinh cuối ca và tiến độ sản xuất.

Van khóa từng cụm nên đặt ở vị trí dễ thao tác, có nhãn rõ ràng và không bị che bởi bàn rửa, chậu rửa, thùng dụng cụ, kệ inox hoặc đường ống khác.

Cần có điểm xả cuối tuyến và điểm thấp

Đường nước cấp khu rửa dao, thớt, dụng cụ nên có điểm xả tại điểm thấp, cuối tuyến hoặc cuối từng nhánh. Điểm xả giúp loại bỏ nước tồn, cặn và hỗ trợ vệ sinh đường ống sau ca sản xuất.

Van bi inox full port thường phù hợp cho điểm xả vì mở nhanh, lưu lượng xả tốt và ít cản dòng. Với tuyến nước sạch gần dụng cụ sản xuất, điểm xả cần bố trí sao cho không tạo nhánh cụt hoặc đoạn ống đọng nước lâu ngày.

Nước xả cần được dẫn về rãnh thoát hoặc phễu thu phù hợp. Không nên để nước xả chảy trực tiếp vào khu dụng cụ sạch, khu đóng gói hoặc vị trí dễ gây trơn trượt.

Kiểu kết nối nên chọn theo yêu cầu vệ sinh

Kết nối ren phù hợp với tuyến phụ trợ, nhánh nhỏ, điểm xả hoặc khu vực không yêu cầu tháo vệ sinh thường xuyên. Kiểu kết nối này dễ lắp và dễ thay nhưng không tối ưu cho tuyến vệ sinh cao.

Kết nối mặt bích phù hợp với tuyến chính, đường ống DN lớn, khu bơm hoặc đầu ra bồn chứa. Với môi trường ẩm, cần chọn bulong, gioăng mặt bích và phụ kiện phù hợp để tránh rò hoặc gỉ ngoài.

Kết nối clamp phù hợp với tuyến nước sạch, nước tráng cuối, khu thực phẩm hoặc nơi cần tháo vệ sinh nhanh. Clamp giúp tháo lắp thuận tiện, thay gioăng nhanh và dễ kiểm tra bên trong van.

Kết nối hàn vi sinh phù hợp với tuyến cố định, ít tháo lắp và cần hạn chế điểm rò. Khi dùng hàn vi sinh, cần kiểm soát chất lượng mối hàn và vệ sinh bên trong đường ống sau thi công.

Cần hạn chế điểm đọng nước quanh khu rửa dụng cụ

Điểm đọng nước là vấn đề cần tránh trong hệ cấp nước khu rửa dao, thớt, dụng cụ. Các đoạn ống cụt, nhánh chờ không dùng, điểm thấp không có xả hoặc van đặt quá xa tuyến chính đều có thể làm nước tồn lại lâu ngày.

Nước tồn trong đường ống có thể tạo cặn, mùi hoặc làm giảm độ sạch khi cấp lại vào khu rửa. Với nước tráng cuối hoặc nước cấp cho dụng cụ tiếp xúc thực phẩm, vấn đề này cần kiểm soát kỹ hơn.

Khi bố trí van inox, nên thiết kế đường ống ngắn gọn, có điểm xả, dễ quan sát và dễ vệ sinh bên ngoài. Không nên đặt van ở vị trí quá sát nền, sau bàn rửa hoặc nơi bám bẩn nhưng khó lau chùi.

Gioăng và seat nên chọn theo môi trường thực tế

PTFE thường dùng cho van bi inox, có độ kín tốt và phù hợp với nhiều hệ nước sạch, nước nóng nhẹ hoặc hóa chất vệ sinh mức vừa. EPDM phù hợp với nước sạch, nước nóng và nhiều hệ thực phẩm. Silicone có thể dùng trong một số hệ vi sinh cần vệ sinh cao.

FKM chỉ nên dùng khi điều kiện hóa chất, dầu hoặc nhiệt độ phù hợp. Nếu khu rửa có dùng chất sát khuẩn, clo hoặc dung dịch tẩy rửa, cần kiểm tra tương thích vật liệu trước khi chọn.

Với hệ thực phẩm, không nên chọn gioăng không rõ vật liệu. Gioăng kém có thể nhanh lão hóa, rò nước hoặc tạo rủi ro vệ sinh khi sử dụng lâu dài.

Checklist trước khi chọn van inox cho khu rửa dao, thớt, dụng cụ

Những lỗi thường gặp khi chọn van cho khu rửa dụng cụ

Lỗi đầu tiên là dùng van inox 304 cho toàn bộ khu rửa dù có nước nóng, hóa chất sát khuẩn, clo hoặc môi trường ẩm liên tục. Với các vị trí quan trọng, inox 316/316L thường phù hợp hơn.

Lỗi thứ hai là không lắp y lọc trước đầu phun hoặc vòi xịt áp lực. Cặn nhỏ có thể làm nghẹt đầu phun, giảm lực rửa và khiến dụng cụ không được rửa đều.

Lỗi thứ ba là thiếu van 1 chiều sau bơm hoặc trên tuyến có nguy cơ nước hồi. Nước bẩn hoặc nước nóng có thể hồi ngược về tuyến sạch nếu bố trí sai.

Lỗi thứ tư là không chia van khóa theo từng bồn hoặc từng cụm. Khi một bồn rửa cần sửa, toàn bộ khu rửa phải dừng nước.

Lỗi thứ năm là không có điểm xả cuối tuyến. Nước tồn, cặn và hóa chất vệ sinh còn lại có thể làm đường ống khó sạch sau ca sản xuất.

Kết luận

Van inox dùng cho hệ thống nước cấp khu rửa dao, thớt, dụng cụ sản xuất nên được chọn theo yêu cầu vệ sinh, nhiệt độ, hóa chất vệ sinh, áp lực nước và từng vị trí lắp đặt. Với nhánh cấp nhỏ, điểm khóa trước bồn rửa, vòi xịt và điểm xả, van bi inox là lựa chọn phù hợp. Với tuyến chính DN lớn, có thể dùng van bướm inox. Sau bơm nên có van 1 chiều inox, còn trước vòi xịt, đầu phun và thiết bị rửa tự động nên bố trí y lọc inox.

Về vật liệu, inox 304 phù hợp với nước sạch thông thường và tuyến phụ trợ. Inox 316 nên dùng cho nước nóng, hóa chất sát khuẩn, clo, môi trường ẩm liên tục hoặc khu rửa thủy sản, thịt. Inox 316L và van vi sinh nên ưu tiên cho tuyến nước tráng cuối, nước RO hoặc khu rửa dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Với các tuyến nước sạch, nước tráng cuối, khu rửa dao thớt, dụng cụ sản xuất và các vị trí cần bề mặt nhẵn, dễ tháo vệ sinh, hạn chế bám cặn trong môi trường thực phẩm, bạn có thể tham khảo thêm nhóm Van vi sinh inox ↗ để chọn đúng loại van theo từng vị trí sử dụng.

Câu hỏi thường gặp