Van inox dùng cho hệ thống cấp nước khu sản xuất đồ hộp cần chọn ra sao?

Van inox dùng cho hệ thống cấp nước khu sản xuất đồ hộp cần được chọn theo yêu cầu vệ sinh, chất lượng nước, nhiệt độ, áp lực, hóa chất vệ sinh, vật liệu inox, kiểu van, gioăng làm kín, kiểu kết nối và vị trí lắp đặt. Đây là hệ thống thường gặp trong nhà máy sản xuất cá hộp, thịt hộp, rau củ đóng hộp, trái cây đóng hộp, pate, sốt đóng lon và các dây chuyền thực phẩm đóng hộp.

Tham khảo thêm tại van inox ↗ để xem các dòng van inox công nghiệp, van vi sinh inox, van bi inox, van bướm inox, van 1 chiều inox, y lọc inox và phụ kiện inox dùng cho hệ thống cấp nước thực phẩm, đồ hộp, nước nóng, nước RO, CIP và dây chuyền sản xuất yêu cầu vệ sinh.

Trong sản xuất đồ hộp, nước được dùng ở nhiều công đoạn như rửa nguyên liệu, rửa lon, rửa hộp, cấp nước pha chế, vệ sinh bồn, vệ sinh đường ống, cấp nước cho nồi hấp thanh trùng, làm nguội sau thanh trùng và rửa sàn. Vì vậy, van inox không chỉ cần bền mà còn phải sạch, kín, dễ vệ sinh và phù hợp với môi trường thực phẩm.

Hệ thống cấp nước khu sản xuất đồ hộp có đặc điểm gì?

Hệ thống cấp nước trong nhà máy đồ hộp thường gồm nguồn nước đầu vào, hệ lọc, bồn chứa nước sạch, bơm cấp, đường ống cấp cho khu rửa nguyên liệu, khu rửa lon, khu phối trộn, khu chiết rót, nồi hấp thanh trùng, bồn làm nguội và hệ vệ sinh thiết bị.

Đặc điểm của hệ này là có nhiều tuyến nước với yêu cầu khác nhau. Tuyến nước rửa sàn và vệ sinh phụ trợ không giống tuyến nước cấp vào nguyên liệu, nước pha chế hoặc nước tráng bao bì trước khi đóng hộp.

Ngoài ra, khu đồ hộp thường có nước nóng, hơi nóng, dầu mỡ, muối, gia vị, axit nhẹ từ thực phẩm, hóa chất vệ sinh và độ ẩm cao. Nếu chọn sai van, van có thể gỉ, kẹt, rò, bám cặn hoặc gây khó khăn khi vệ sinh sau ca sản xuất.

Nên dùng van inox công nghiệp hay van inox vi sinh?

Với tuyến phụ trợ như nước rửa sàn, nước vệ sinh bên ngoài thiết bị, nước cấp kỹ thuật hoặc các nhánh không tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm, có thể dùng van inox công nghiệp. Các dòng van bi inox, van bướm inox, van 1 chiều inox và y lọc inox thường đáp ứng tốt nếu chọn đúng vật liệu, gioăng và kích cỡ.

Với tuyến nước sạch cấp vào khu phối trộn, khu chiết rót, bồn chứa thực phẩm, máy rửa lon trước đóng gói, hệ CIP hoặc khu vực có yêu cầu vệ sinh cao, nên ưu tiên van inox vi sinh. Dòng van này có bề mặt trong nhẵn hơn, ít bám cặn hơn và dễ tháo vệ sinh hơn.

Không nhất thiết toàn bộ hệ thống cấp nước đồ hộp đều phải dùng van vi sinh. Cách chọn hợp lý là phân tuyến rõ ràng: tuyến phụ trợ dùng van inox công nghiệp chất lượng tốt, tuyến gần sản phẩm dùng van vi sinh inox 316L để đảm bảo vệ sinh hơn.

Nên chọn inox 304, 316 hay 316L?

Inox 304 phù hợp với nước sạch thông thường, nước rửa sàn, nước vệ sinh bên ngoài thiết bị và các tuyến phụ trợ ít tiếp xúc hóa chất hoặc muối. Đây là lựa chọn phổ biến vì bền, dễ mua và chi phí hợp lý.

Inox 316 phù hợp hơn với môi trường có nước nóng, hóa chất vệ sinh, muối, axit nhẹ, clo hoặc độ ẩm cao. Trong khu sản xuất đồ hộp, inox 316 nên được cân nhắc cho tuyến gần khu rửa lon, khu thanh trùng, khu làm nguội, khu vệ sinh bồn và các vị trí thường xuyên tiếp xúc nước nóng.

Inox 316L nên ưu tiên cho tuyến nước sạch gần sản phẩm, nước RO, nước cấp phối liệu, hệ CIP, đường ống vi sinh hoặc vị trí có kết nối hàn. Đây là lựa chọn phù hợp hơn khi cần hạn chế ăn mòn vùng hàn và dễ đồng bộ với hệ đường ống thực phẩm.

Chọn loại van inox theo từng vị trí sử dụng

Van bi inox phù hợp với các nhánh cấp nước nhỏ, điểm khóa trước thiết bị, điểm xả, đầu vào bồn chứa hoặc vị trí cần đóng mở nhanh. Van bi kín tốt, thao tác đơn giản và dễ nhận biết trạng thái mở/đóng.

Van bướm inox phù hợp với tuyến cấp chính DN lớn, đường ống sau bồn chứa, sau bơm hoặc tuyến cấp cho nhiều khu vực cùng lúc. Với đường ống lớn, van bướm gọn, nhẹ và dễ thao tác hơn van bi inox kích thước lớn.

Van 1 chiều inox nên lắp sau bơm, sau bồn cao hoặc tại vị trí cần chống nước hồi. Van này giúp bảo vệ bơm, giữ áp ổn định và tránh nước từ thiết bị hoặc bồn phía sau hồi ngược về tuyến sạch.

Y lọc inox nên bố trí trước bơm, trước đầu phun rửa lon, trước van điện từ, trước thiết bị đo hoặc trước cụm máy dễ nghẹt. Với tuyến vi sinh, cần cân nhắc loại lọc và vị trí lắp sao cho dễ vệ sinh, không tạo điểm đọng.

Van vi sinh inox nên dùng tại tuyến nước RO, nước cấp vào khu phối trộn, khu chiết rót, máy rửa bao bì sạch, hệ CIP và các đoạn đường ống có yêu cầu vệ sinh cao.

Bảng gợi ý chọn van inox cho khu sản xuất đồ hộp

Cần chú ý nước nóng, hơi nóng và khu thanh trùng

Trong sản xuất đồ hộp, khu thanh trùng, hấp, làm nguội hoặc rửa nóng thường có nhiệt độ cao hơn các tuyến cấp nước thông thường. Van inox tại các khu này cần chịu được nhiệt độ, áp lực và chu kỳ vận hành liên tục.

Nếu tuyến cấp nước vào nồi hấp hoặc hệ làm nguội sau thanh trùng, cần bố trí van khóa, van 1 chiều và y lọc phù hợp. Van 1 chiều giúp hạn chế dòng hồi ngược, còn y lọc giúp giữ cặn trước khi vào thiết bị.

Gioăng và seat ở khu vực này cần được chọn kỹ. Nếu vật liệu làm kín không phù hợp với nước nóng hoặc hóa chất vệ sinh, van có thể rò, chai gioăng hoặc đóng không kín sau một thời gian.

Gioăng và seat cần phù hợp với thực phẩm và hóa chất vệ sinh

Gioăng và seat là bộ phận tiếp xúc trực tiếp với nước hoặc dung dịch vệ sinh. Trong nhà máy đồ hộp, van có thể gặp nước sạch, nước nóng, nước có muối, dung dịch tẩy rửa, chất khử khuẩn hoặc môi trường ẩm liên tục.

PTFE thường dùng cho van bi inox, có độ kín tốt và phù hợp với nhiều hệ nước sạch, nước nóng nhẹ hoặc hóa chất vệ sinh mức vừa. EPDM phù hợp với nước sạch, nước nóng và nhiều hệ thực phẩm. Silicone có thể dùng trong một số hệ vi sinh cần vệ sinh cao. FKM chỉ nên dùng khi điều kiện hóa chất hoặc nhiệt độ phù hợp.

Nếu hệ thống có CIP, cần kiểm tra rõ loại hóa chất, nồng độ, nhiệt độ và thời gian tiếp xúc. Không nên chọn gioăng theo thói quen vì gioăng không phù hợp có thể phồng, chai, nứt hoặc gây rò rỉ sau nhiều chu kỳ vệ sinh.

Y lọc inox cần đặt trước đầu phun và thiết bị nhạy cảm

Trong khu sản xuất đồ hộp, các thiết bị như máy rửa lon, đầu phun rửa hộp, van điện từ, bộ trao đổi nhiệt, đồng hồ đo và cụm chiết rót rất dễ bị ảnh hưởng bởi cặn nhỏ. Cặn có thể đến từ đường ống, bồn chứa, mạt hàn, rỉ sét tuyến cũ hoặc tạp chất sau khi bảo trì.

Nếu cặn đi vào đầu phun rửa lon, tia nước có thể yếu hoặc phun không đều. Nếu cặn đi vào van điện từ, van có thể kẹt hoặc đóng mở không ổn định.

Y lọc inox nên được bố trí trước các thiết bị này. Khi lắp y lọc, cần chừa đủ không gian tháo lưới lọc. Nếu lọc đặt quá sát tường, sát máy hoặc dưới vị trí khó thao tác, việc vệ sinh định kỳ sẽ khó thực hiện.

Cần bố trí van khóa riêng cho từng khu vực

Nhà máy đồ hộp thường chia thành nhiều khu vực như khu xử lý nguyên liệu, khu rửa lon, khu phối trộn, khu chiết rót, khu thanh trùng, khu làm nguội, khu đóng gói và khu vệ sinh thiết bị. Mỗi khu nên có van khóa riêng.

Nếu chỉ có một van khóa tổng, khi một máy rửa lon hoặc một bồn phối trộn cần sửa, toàn bộ hệ thống cấp nước có thể phải dừng. Điều này gây ảnh hưởng đến cả dây chuyền và làm tăng thời gian bảo trì.

Van khóa từng khu nên đặt ở vị trí dễ thao tác, có nhãn rõ ràng và không bị che bởi bồn, máy, băng tải, đường ống hơi hoặc khung thiết bị.

Cần có điểm xả cuối tuyến và điểm thấp

Đường ống cấp nước trong khu sản xuất đồ hộp nên có điểm xả tại điểm thấp, cuối tuyến hoặc sau các nhánh ít sử dụng. Điểm xả giúp loại bỏ nước tồn, cặn nhỏ và hỗ trợ vệ sinh đường ống sau ca sản xuất.

Van bi inox full port thường phù hợp cho điểm xả vì mở nhanh và lưu lượng xả tốt. Với tuyến vi sinh, có thể cân nhắc van xả vi sinh hoặc van bi vi sinh để hạn chế điểm chết và dễ tháo vệ sinh.

Không nên để các đoạn ống cụt quá dài sau van. Những đoạn này dễ đọng nước, tích cặn và làm hệ thống khó kiểm soát vệ sinh.

Kiểu kết nối nên chọn theo từng tuyến nước

Kết nối ren phù hợp với tuyến phụ trợ, đường ống nhỏ, điểm xả hoặc khu vực không yêu cầu tháo vệ sinh thường xuyên. Kiểu kết nối này dễ lắp, dễ thay và phù hợp với nhiều nhánh cấp nước phụ trợ.

Kết nối mặt bích phù hợp với tuyến chính, đường ống DN lớn, sau bơm, đầu ra bồn chứa hoặc khu vực cần tháo lắp chắc chắn. Với tuyến lớn, mặt bích giúp bảo trì thuận tiện và ổn định hơn.

Kết nối clamp phù hợp với tuyến nước sạch, nước RO, nước cấp phối liệu, khu chiết rót, khu rửa bao bì sạch và hệ CIP. Clamp giúp tháo nhanh, thay gioăng nhanh và dễ kiểm tra bên trong van.

Kết nối hàn vi sinh phù hợp với tuyến cố định, ít tháo lắp và cần hạn chế điểm rò. Khi dùng hàn vi sinh, cần kiểm soát chất lượng mối hàn và vệ sinh bên trong đường ống sau thi công.

Cần hạn chế điểm đọng nước trong tuyến sạch

Điểm đọng nước là vấn đề cần tránh trong hệ cấp nước khu sản xuất đồ hộp. Các đoạn ống cụt, nhánh chờ không dùng, điểm thấp không có xả hoặc van lắp sai vị trí đều có thể khiến nước tồn lại lâu ngày.

Nước tồn có thể tạo cặn, mùi lạ hoặc làm giảm độ sạch khi cấp lại vào thiết bị. Với tuyến nước RO, tuyến cấp phối liệu hoặc tuyến gần chiết rót, vấn đề này cần kiểm soát kỹ hơn.

Khi bố trí van inox, nên thiết kế đường ống ngắn gọn, dễ xả, dễ vệ sinh và dễ quan sát. Các van quan trọng cần đặt ở vị trí dễ thao tác để xử lý nhanh khi có rò rỉ hoặc cần vệ sinh.

Checklist trước khi chọn van inox cho hệ đồ hộp

Những lỗi thường gặp khi chọn van inox cho khu sản xuất đồ hộp

Lỗi đầu tiên là dùng chung một loại van cho cả tuyến phụ trợ và tuyến nước gần sản phẩm. Tuyến nước RO, nước cấp phối liệu, rửa bao bì sạch và chiết rót nên được chọn theo yêu cầu vệ sinh cao hơn.

Lỗi thứ hai là chỉ chọn inox 304 cho toàn bộ hệ thống dù có nước nóng, muối, gia vị, hóa chất vệ sinh hoặc môi trường ẩm liên tục. Với các vị trí quan trọng, inox 316/316L thường phù hợp hơn.

Lỗi thứ ba là không lắp y lọc trước đầu phun rửa lon, van điện từ hoặc thiết bị nhạy cảm. Cặn nhỏ có thể làm nghẹt đầu phun, giảm hiệu quả rửa và gây dừng máy.

Lỗi thứ tư là thiếu van khóa riêng từng khu. Khi một thiết bị cần sửa, toàn bộ tuyến nước có thể phải dừng, làm gián đoạn sản xuất.

Lỗi thứ năm là không có điểm xả cuối tuyến. Nước tồn, cặn và hóa chất vệ sinh còn lại có thể làm đường ống khó vệ sinh sau ca sản xuất.

Kết luận

Van inox dùng cho hệ thống cấp nước khu sản xuất đồ hộp cần được chọn theo từng khu vực sử dụng. Tuyến phụ trợ có thể dùng van bi inox, van bướm inox 304/316. Tuyến nước RO, nước cấp phối liệu, khu rửa bao bì sạch, khu chiết rót và hệ CIP nên ưu tiên inox 316L, van vi sinh và kết nối clamp hoặc hàn vi sinh.

Ngoài vật liệu, cần chú ý gioăng, seat, y lọc, van 1 chiều, điểm xả, khả năng tháo vệ sinh và cách bố trí van khóa riêng cho từng khu vực. Chọn đúng giúp hệ thống sạch hơn, kín hơn, ít bám cặn và dễ bảo trì trong môi trường sản xuất thực phẩm đóng hộp.

Với các tuyến nước RO, nước cấp phối liệu, khu chiết rót, rửa bao bì sạch và hệ CIP trong nhà máy đồ hộp cần bề mặt nhẵn, dễ tháo vệ sinh và hạn chế nhiễm bẩn lại, bạn có thể tham khảo thêm nhóm Van vi sinh inox ↗ để chọn đúng loại van theo từng vị trí sử dụng.

Câu hỏi thường gặp