Van inox dùng cho hệ thống thực phẩm, đồ uống cần đáp ứng yêu cầu gì?

Van inox dùng cho hệ thống thực phẩm, đồ uống cần đáp ứng yêu cầu cao hơn so với nhiều hệ thống đường ống công nghiệp thông thường. Ngoài nhiệm vụ đóng mở, điều tiết hoặc kiểm soát dòng chảy, van còn phải đảm bảo độ sạch, hạn chế bám cặn, không gây ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và dễ vệ sinh trong quá trình vận hành.

Tham khảo thêm tại van inox ↗ để xem các dòng van inox công nghiệp, phụ kiện inox và vật tư đường ống inox đang được sử dụng phổ biến hiện nay.

Trong các nhà máy sản xuất sữa, nước giải khát, bia, rượu, nước tinh khiết, thực phẩm lỏng, nước sốt hoặc dây chuyền chế biến, van inox thường được ưu tiên vì vật liệu chống gỉ tốt, bề mặt sạch và phù hợp với môi trường cần vệ sinh thường xuyên. Tuy nhiên, không phải cứ là van inox thì đều phù hợp cho thực phẩm, đồ uống. Người dùng cần kiểm tra đúng vật liệu, kiểu kết nối, bề mặt hoàn thiện, gioăng làm kín và khả năng vệ sinh của van.

Vì sao hệ thống thực phẩm, đồ uống cần dùng van inox?

Hệ thống thực phẩm, đồ uống thường yêu cầu đường ống và thiết bị tiếp xúc với sản phẩm phải sạch, bền và ít gây ảnh hưởng đến chất lượng lưu chất. Nếu dùng vật liệu dễ gỉ, dễ bong tróc hoặc khó vệ sinh, cặn bẩn có thể tích tụ bên trong đường ống và làm tăng nguy cơ nhiễm bẩn.

Van inox có lợi thế vì bề mặt chống gỉ tốt, độ bền cao và dễ làm sạch hơn nhiều vật liệu thông thường. Khi dùng đúng loại, van inox giúp hạn chế cặn oxy hóa, giảm nguy cơ phát sinh tạp chất và phù hợp với các khu vực cần vệ sinh định kỳ.

Ngoài ra, trong nhà máy thực phẩm và đồ uống, hệ thống thường phải rửa đường ống, vệ sinh bằng nước nóng hoặc dung dịch vệ sinh. Vì vậy, van cần có khả năng chịu nhiệt, chịu hóa chất tẩy rửa ở mức phù hợp và không bị hư hỏng nhanh sau nhiều chu kỳ vận hành.

Yêu cầu về vật liệu inox

Vật liệu là yếu tố đầu tiên cần quan tâm khi chọn van inox cho thực phẩm, đồ uống. Phổ biến nhất là inox 304 và inox 316. Inox 304 có khả năng chống gỉ tốt, thường dùng cho nước sạch, thực phẩm, đồ uống và nhiều hệ thống sản xuất thông thường.

Inox 316 có khả năng chống ăn mòn cao hơn, đặc biệt phù hợp hơn khi hệ thống có dung dịch vệ sinh mạnh hơn, môi trường có muối, axit nhẹ, sản phẩm có tính ăn mòn hoặc dây chuyền yêu cầu vật liệu cao hơn. Vì vậy, trong một số hệ thống thực phẩm đặc thù, inox 316 sẽ được ưu tiên hơn inox 304.

Điểm cần lưu ý là không nên chỉ hỏi chung “van inox”. Cần xác định rõ thân van, đĩa van, bi van, trục van và các bộ phận tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm được làm bằng vật liệu gì. Nếu chỉ có thân inox nhưng các chi tiết bên trong không phù hợp, van vẫn có thể không đạt yêu cầu sử dụng lâu dài.

Yêu cầu về bề mặt bên trong van

Với hệ thống thực phẩm, đồ uống, bề mặt bên trong van rất quan trọng. Bề mặt càng nhẵn, càng ít điểm gồ ghề thì càng hạn chế bám cặn, dễ vệ sinh và giảm nguy cơ tích tụ vi sinh.

Các dòng van inox dùng cho thực phẩm thường cần bề mặt hoàn thiện tốt hơn van inox công nghiệp thông thường. Đặc biệt với các hệ thống sữa, bia, nước giải khát, nước tinh khiết hoặc thực phẩm lỏng, bề mặt trong của van cần sạch, không rỗ lớn, không nứt, không có điểm đọng sản phẩm.

Nếu bề mặt trong quá thô hoặc có khe hở khó vệ sinh, sản phẩm có thể bám lại sau mỗi chu kỳ sản xuất. Lâu ngày, vị trí này dễ gây mùi, đóng cặn hoặc ảnh hưởng đến chất lượng mẻ sản xuất tiếp theo.

Yêu cầu về kiểu kết nối

Van inox dùng trong thực phẩm, đồ uống thường ưu tiên các kiểu kết nối dễ tháo lắp và dễ vệ sinh như clamp vi sinh, hàn vi sinh hoặc một số dạng nối chuyên dụng. Kết nối clamp được dùng nhiều vì tháo lắp nhanh, thuận tiện khi cần vệ sinh, kiểm tra hoặc thay thế gioăng.

Kết nối hàn vi sinh phù hợp với những tuyến ống cần hạn chế rò rỉ và giảm điểm nối tháo lắp. Tuy nhiên, kiểu hàn sẽ khó tháo van ra hơn so với clamp, nên cần bố trí hợp lý ngay từ khâu thiết kế.

Một số vị trí không tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm hoặc thuộc hệ thống phụ trợ như nước sạch, khí nén, hơi, CIP có thể dùng kết nối ren hoặc mặt bích tùy điều kiện. Tuy nhiên, nếu van nằm trên tuyến sản phẩm chính, nên ưu tiên kiểu kết nối đáp ứng yêu cầu vệ sinh cao hơn.

Yêu cầu về gioăng làm kín

Gioăng làm kín là bộ phận tiếp xúc trực tiếp với lưu chất và ảnh hưởng lớn đến độ sạch của hệ thống. Với thực phẩm, đồ uống, gioăng cần phù hợp với sản phẩm, chịu được nhiệt độ vệ sinh và không bị trương nở, nứt, chai cứng trong quá trình sử dụng.

Các vật liệu gioăng thường gặp có thể là EPDM, PTFE, silicone hoặc Viton tùy môi trường. Tuy nhiên, không phải loại gioăng nào cũng dùng được cho mọi sản phẩm. Ví dụ, nước nóng, hơi vệ sinh, dung dịch CIP, sản phẩm có dầu hoặc sản phẩm có tính axit nhẹ sẽ có yêu cầu gioăng khác nhau.

Nếu chọn sai gioăng, van có thể bị rò rỉ, gioăng nhanh lão hóa hoặc phát sinh cặn tại vị trí làm kín. Vì vậy, khi mua van inox cho thực phẩm, đồ uống, cần hỏi rõ vật liệu gioăng và điều kiện làm việc phù hợp.

Các loại van inox thường dùng trong thực phẩm, đồ uống

Van bướm inox vi sinh được dùng rất phổ biến trong dây chuyền thực phẩm và đồ uống. Dòng van này có cấu tạo gọn, đóng mở nhanh, dễ vệ sinh và phù hợp với nhiều tuyến ống sản phẩm lỏng.

Van bi inox vi sinh phù hợp với các vị trí cần độ kín tốt và đóng mở nhanh. Tuy nhiên, cần chọn đúng thiết kế để hạn chế điểm đọng bên trong, nhất là khi dùng cho sản phẩm dễ bám cặn.

Van màng inox vi sinh thường được dùng trong các hệ thống yêu cầu vệ sinh cao hơn, vì cấu tạo giúp hạn chế điểm chết và dễ kiểm soát dòng chảy. Dòng này thường gặp trong dược phẩm, thực phẩm sạch hoặc các dây chuyền có yêu cầu khắt khe.

Van lấy mẫu inox dùng để lấy mẫu sản phẩm trong quá trình sản xuất, giúp kiểm tra chất lượng mà không cần tháo hệ thống. Ngoài ra, một số hệ thống còn dùng van 1 chiều inox vi sinh, van điều khiển khí nén inox hoặc van chuyển hướng inox tùy cấu trúc dây chuyền.

Yêu cầu về khả năng vệ sinh và CIP

Trong hệ thống thực phẩm, đồ uống, khả năng vệ sinh là yếu tố rất quan trọng. Van cần được thiết kế sao cho dễ làm sạch, hạn chế điểm đọng và phù hợp với quy trình vệ sinh tại nhà máy.

Nếu hệ thống có CIP, van cần chịu được dung dịch vệ sinh, nhiệt độ rửa và áp lực dòng rửa. Những vị trí có khe hở, góc chết hoặc bề mặt thô có thể làm quá trình vệ sinh không triệt để. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm và vệ sinh dây chuyền.

Khi chọn van, cần hỏi rõ van có phù hợp với quy trình vệ sinh hiện tại hay không. Với nhà máy thường xuyên vệ sinh bằng nước nóng, hơi hoặc hóa chất tẩy rửa, cần kiểm tra kỹ gioăng, bề mặt và vật liệu thân van.

Yêu cầu về vận hành và bảo trì

Van inox trong thực phẩm, đồ uống thường phải vận hành nhiều lần trong ngày hoặc theo từng mẻ sản xuất. Vì vậy, van cần đóng mở nhẹ, kín, không bị kẹt và dễ kiểm tra khi cần bảo trì.

Với van tay, tay gạt hoặc tay quay cần chắc chắn, dễ thao tác. Với van điều khiển khí nén hoặc điều khiển điện, cần kiểm tra tín hiệu, tốc độ đóng mở, độ kín và khả năng tương thích với hệ thống điều khiển của nhà máy.

Bảo trì định kỳ cũng rất quan trọng. Gioăng cần được kiểm tra theo chu kỳ. Các vị trí clamp cần siết đúng lực. Van lấy mẫu, van bướm, van bi và van điều khiển cần được vệ sinh, kiểm tra rò rỉ và thay thế phụ kiện khi có dấu hiệu xuống cấp.

Checklist chọn van inox cho hệ thống thực phẩm, đồ uống

Sai lầm thường gặp khi chọn van inox cho thực phẩm, đồ uống

Sai lầm đầu tiên là dùng van inox công nghiệp thông thường cho tuyến sản phẩm chính mà không kiểm tra bề mặt bên trong. Van có thể vẫn đóng mở được, nhưng nếu bề mặt thô hoặc có điểm đọng, việc vệ sinh sẽ khó hơn.

Sai lầm thứ hai là chỉ quan tâm thân van mà bỏ qua gioăng. Gioăng không phù hợp có thể bị chai, nứt hoặc ảnh hưởng đến độ kín sau nhiều lần vệ sinh bằng nước nóng hoặc dung dịch CIP.

Sai lầm thứ ba là chọn sai kiểu kết nối. Nếu dây chuyền đang dùng clamp vi sinh nhưng lại chọn van ren hoặc mặt bích thông thường, việc lắp đặt sẽ không đồng bộ và khó vệ sinh hơn.

Sai lầm thứ tư là không tính đến khả năng tháo lắp bảo trì. Một số van cần vệ sinh định kỳ, nếu bố trí ở vị trí quá chật hoặc khó tháo clamp, quá trình bảo trì sẽ mất nhiều thời gian.

Kết luận

Van inox dùng cho hệ thống thực phẩm, đồ uống cần đáp ứng các yêu cầu về vật liệu sạch, chống gỉ, bề mặt nhẵn, dễ vệ sinh, gioăng phù hợp và kiểu kết nối đúng với dây chuyền. Với hệ thống thông thường, inox 304 có thể đáp ứng tốt. Với môi trường ăn mòn hơn, sản phẩm đặc thù hoặc yêu cầu kỹ thuật cao, inox 316 sẽ là lựa chọn an toàn hơn.

Khi chọn van, không nên chỉ nhìn vào kích cỡ hoặc giá thành. Cần xác định rõ sản phẩm đi qua van là gì, có vệ sinh CIP không, nhiệt độ bao nhiêu, dùng kết nối gì, gioăng loại nào và van có nằm trên tuyến sản phẩm chính hay không.

Với các dây chuyền cần kết nối clamp, hàn vi sinh, co, tê, cút hoặc phụ kiện đồng bộ cho đường ống thực phẩm, bạn có thể tham khảo thêm nhóm phụ kiện inox vi sinh ↗ để lựa chọn vật tư phù hợp với hệ thống.

Câu hỏi thường gặp